MỤC LỤC

PHẦN I. ÐẶT VẤN ÐỀ	4

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI	4

II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU	5

III. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:	5

IV. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, ĐỊA BÀN KHẢO SÁT	5

V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU	5

VI. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI:	6

VII. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI:	6

Ngoài phần mở đầu và kết luận, sáng kiến kinh nghiệm gồm 2 chương:	6

PHẦN II: NỘI DUNG	7

I. CƠ SỞ KHOA HỌC	7

1. Cơ sở lí luận	7

1.1. Khái niệm tư vấn hướng nghiệp	7

1.2. Nhiệm vụ của hoạt động tư vấn hướng nghiệp	7

1.2.1. Giúp cá nhân tự đánh giá được năng lực, khả năng của bản thân	7

1.2.2. Giúp cá nhân có những hiểu biết về thế giới nghề nghiệp và nhu cầu xã hội	7

1.2.3. Giúp học sinh có được lựa chọn nghề nghiệp phù hợp	8

1.3. Vai trò của hoạt động tư vấn hướng nghiệp	8

2. Cơ sở thực tiễn	9

2.1. Thực trạng của hoạt động tư vấn hướng nghiệp	9

2.2. Vai trò, trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong công tác tư vấn hướng nghiệp	10

2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chọn nghề của học sinh lớp 12	11

2.3.1. Yếu tố giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường	11

2.3.2. Yếu tố gia đình	11

2.3.3. Yếu tố nhu cầu thị trường sức lao động	11

2.3.4. Yếu tố bạn bè	11

2.3.5. Yếu tố chủ quan của bản thân học sinh	11

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân	12

1. Những nguyên tắc cơ bản khi chọn nghề cho học sinh lớp 12	13

2. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại lớp 12A4 Trường THPT Nguyễn Cảnh Chân	14

Bảng 1. Kết quả tuyển sinh tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân	14

năm học 2020 - 2021	14

Biểu đồ 1. Kết quả tuyển sinh tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân	15

năm học 2020 - 2021	15

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ	17

I. KẾT LUẬN	17

- Cần xây dựng đội ngũ giáo viên làm công tác hướng nghiệp để phụ trách hoạt dộng giáo dục hướng nghiệp, đồng thời hỗ trợ, tư vấn, hướng dẫn cho học sinh trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp. Họ phải là những người có năng lực sư phạm, có phẩm chất đạo đức tốt và có tâm huyết trong truyền tải tri thức về nghề đến học sinh.	17

- Nhà trường cần tổ chức tốt công tác thông tin nghề nghiệp để giúp học sinh định hướng và lựa chọn nghề.	17

- Nhà trường cần tăng cường kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động hướng nghiệp.	17

II. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT:................................................................16

1. Đối với sở giáo dục đào tạo:............................................................................16

2. Đối với các trường THPT ...............................................................................16

PHẦN I. ÐẶT VẤN ÐỀ

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong các trường trung học phổ thông, công tác chủ nhiệm lớp là một việc làm thường xuyên, gắn bó với giáo viên. Họ là cầu nối giữa học sinh với nhà trường. Bởi vì, Giáo viên chủ nhiệm là người chịu trách nhiệm về mọi hoạt động của lớp trước Hiệu trưởng và là người lập kế hoạch, tổ chức thực hiện. Là người luôn bên cạnh giải đáp mọi thắc mắc và kịp thời phát hiện những khó khăn giúp các em vượt qua.

Trong quá trình dạy học, nhiệm vụ của giáo viên không chỉ quan tâm đến việc hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ cho học sinh mà còn góp phần định hướng phát triển năng lực cho mỗi đối tượng học sinh. Đối với giáo viên chủ nhiệm, ngoài công việc giảng dạy, họ còn có trách nhiệm to lớn nhất trong việc tổ chức, quản lý và góp phần hình thành nhân cách cho học sinh. Giáo viên chủ nhiệm cũng là người chịu trách nhiệm chính trong công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh.

Giáo dục hướng nghiệp có nội dung chủ yếu là giáo dục thái độ lao động và ý thức đúng đắn về nghề nghiệp, giúp học sinh thấy được năng lực, sở trường của bản thân để lựa chọn nghề phù hợp trong tương lai. Giáo dục hướng nghiệp cung cấp cho học sinh những thông tin về thị trường lao động, về tính chất của các ngành nghề trong xã hội. Như vậy, giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của giáo dục toàn diện, có vai trò to lớn giúp học sinh nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp, chọn được nghề phù hợp với bản thân, đồng thời đáp ứng nhu cầu xã hội, góp phần vào việc phân luồng và sử dụng hợp lý nguồn lao động.

Hiện nay, giáo dục hướng nghiệp được tích hợp vào một số môn khoa học cơ bản, môn công nghệ, sinh hoạt ngoại khóa,…mục đích là hình thành sự hứng thú, khuynh hướng và năng lực nghề nghiệp cho học sinh. Trên cơ sở đó thực hiện kế hoạch, định hướng phân luồng cho sinh tại các trường trung học phổ thông. Tuy nhiên để làm tốt công tác giáo dục hướng nghiệp, giáo viên chủ nhiệm là người có trách nhiệm và vai trò chủ yếu trong công tác tư vấn, giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp phù hợp trong tương lai. Hiện nay, công tác giáo viên chủ nhiệm lớp vẫn còn hiện tượng thờ ơ hoặc ít quan tâm đến hoạt động hướng nghiệp cho học sinh. Từ đó dẫn đến hiện tượng học sinh không biết được năng lực, sở trường của mình là gì trong thời gian ngồi trên ghế nhà trường hoặc chọn lựa nghề nghiệp không đúng với năng lực bản thân, không đáp ứng được nhu cầu xã hội dẫn đến hiện tượng thất nghiệp, làm việc không hiệu quả với công việc mà mình lựa chọn.

Để góp phần nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 nói riêng học sinh trung học phổ thông nói chung, tôi lựa chọn đề tài “Một số giải pháp của giáo viên chủ nhiệm trong công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân ” làm đề tài cho sáng kiến kinh nghiệm năm nay.

Mặc dù rất cố gắng nhưng đề tài chắc chắn còn nhiều thiếu xót, rất mong sự đóng góp ý kiến từ các đồng nghiệp và các em học sinh.

II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn “Một số giải pháp của giáo viên chủ nhiệm trong công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân”, đề ra những giải pháp phù hợp với thực tiễn giúp học sinh có những lựa chọn nghề nghiệp đúng với năng lực, sở trường, sức khỏe của bản thân. Từ đó hướng dẫn và bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp phù hợp cho từng đối tượng học sinh, góp phần thực hiện kế hoạch, định hướng phân luồng học sinh tại các trường THPT. Có thể nói hướng nghiệp để phân luồng là chìa khóa quan trọng đưa nước ta ngày càng phát triển.

III. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

- Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về vai trò, trách nhiệm của giáo viện chủ nhiệm trong công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân chọn đúng ngành nghề theo năng lực, sở trường và phù hợp với nhu cầu xã hội, kết quả cụ thể.

- Đề ra những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12.

IV. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, ĐỊA BÀN KHẢO SÁT

4.1. Đối tượng: Nghiên cứu quá trình chủ nhiệm lớp.

4.2. Phạm vi, địa bàn nghiên cứu: Vận dụng ở lớp 12A4 năm học 2020 – 2021 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân.

V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập những thông tin lý luận của vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp trong công tác giáo dục đạo đức và tư vấn cho học sinh chọn đúng ngành, nghề theo sở thích, phù hợp với năng lực của bản thân và nhu cầu của xã hội trên các tập san giáo dục, tập san tuyển dụng và tìm việc làm, các phương tiện thông tin đại chúng, các tài liệu tham khảo trên Internet.

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động học và sinh hoạt tập thể của học sinh.

- Phương pháp điều tra: Trò chuyện, trao đổi trực tiếp với học sinh, giáo viên bộ môn, các tổ chức Đoàn thanh niên,...

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viên chủ nhiệm lớp khác trong trường mình; Tham khảo kinh nghiệm của các trường bạn; Tham khảo những bản báo cáo, tổng kết hàng năm của nhà trường.

- Phương pháp thử nghiệm: Thử áp dụng các giải pháp vào công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12A4 năm học 2020 – 2021 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân.

VI. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI:

Giúp cho giáo viên chủ nhiệm lớp 12 trường THPT Nguyễn Cảnh Chân thấy được vai trò, trách nhiệm của bản thân trong công tác tư vấn hướng nghiệp. Từ đó có những giải pháp kịp thời định hướng cho học sinh khi ra trường có được công việc phù hợp với bản thân, phát huy sở trường của mình.

VII. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, sáng kiến kinh nghiệm gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài.

Chương 2: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 Tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân.

PHẦN II: NỘI DUNG

I. CƠ SỞ KHOA HỌC

1. Cơ sở lí luận

1.1. Khái niệm tư vấn hướng nghiệp

Tư vấn hướng nghiệp là hoạt động giúp học sinh có thể nhận biết và thấu hiểu bản thân cũng như thế giới nghề nghiệp trong hoàn cảnh xã hội hiện nay, từ đó đưa ra các lựa chọn nghề nghiệp, con đường phát triển bản thân và sự nghiệp phù hợp. Mục đích của hoạt động tư vấn là giúp học sinh tìm ra hướng đi phù hợp đến thời điểm cần thiết phải đưa ra quyết định nghề nghiệp. Đồng thời trong quá trình tìm việc, làm việc và xây dựng sự nghiệp, cung cấp kiến thức, kĩ năng cần thiết để học sinh tự định hướng và đưa ra những quyết định nghề nghiệp hợp lý. “Hướng nghiệp là một hệ thống các biện pháp tác động đặc biệt vào quá trình định hướng nghề nghiệp của cá nhân bằng cách giúp họ nhận thức được bản thân, nghề nghiệp và nhu cầu thị trường lao động, qua đó cá nhân tự quyết định chọn lấy một nghề phù hợp đảm bảo cho họ thành đạt trong công việc và hạnh phúc trong lao động nghề nghiệp sau này.”

Chức năng chính của hướng nghiệp là quá trình trợ giúp cá nhân lựa chọn được một lĩnh vực nghề nghiệp để theo đuổi, qua đó vừa phát triển được sự nghiệp cá nhân vừa đóng góp chung cho định hướng phát triển của nền kinh tế - xã hội.

1.2. Nhiệm vụ của hoạt động tư vấn hướng nghiệp

1.2.1. Giúp cá nhân tự đánh giá được năng lực, khả năng của bản thân

Tư vấn hướng nghiệp giúp học sinh lựa chọn được nghề nghiệp phù hợp với bản thân. Muốn học sinh đánh giá được sự phù hợp của bản thân với nghề nghiệp thì giáo viên chủ nhiệm cần cung cấp cho các em những thông tin mang tính cá nhân của mình như khả năng học tập, sức khỏe, thiên hướng,... Hiểu biết càng đa dạng càng có điều kiện để làm tốt công tác tư vấn hướng nghiệp. Giáo viên chủ nhiệm trong những giờ hướng nghiệp có thể sử dụng các công cụ đo lường tâm lý và các phương pháp khác để xác định những đặc điểm cá nhân của học sinh.

1.2.2. Giúp cá nhân có những hiểu biết về thế giới nghề nghiệp và nhu cầu xã hội

Có thể nói thông tin nghề là bước đầu tiên trong hoạt động hướng nghiệp. Muốn chọn được nghề, thông tin nghề cho cá nhân cần phải phong phú và đa dạng. Thông tin nghề không chỉ dừng lại ở chỗ liệt kê những nghề hiện đang có trong xã hội, những nghề xã hội đang cần. Kinh nghiệm cho thấy, học sinh cần những thông tin đầy đủ, nhiều chiều về các loại nghề nghiệp khác nhau như: Thông tin về loại nghề, lĩnh vực chuyên môn; thông tin về đối tượng lao động; phương pháp lao động; những yêu cầu về phẩm chất tâm sinh lý, những chống chỉ định y học; xu hướng phát triển của nghề…

Muốn chọn nghề đúng, người chọn nghề cần phải biết được nhiều ngành nghề khác nhau trong xã hội. Hiểu biết càng phong phú, càng đầy đủ, càng có cơ sở để chọn nghề đúng và có hiệu quả. Cá nhân không thể chọn được nếu như không biết trong xã hội có những nghề nghiệp nào, nội dung nghề nghiệp đó ra sao, cơ hội việc làm sau khi được đào tạo nghề như thế nào.

Nếu thông tin nghề nghiệp nhằm cung cấp cho cá nhân biết được những nghề khác nhau trong đời sống xã hội, tạo cơ sở cho họ chọn được nghề ưa thích và phù hợp với bản thân thì thông tin về thị trường lao động giúp cho cá nhân có cơ sở để lựa chọn được nghề nghiệp phù hợp với sự phân công lao động xã hội, với đòi hỏi của nền kinh tế thị trường. Sự kết hợp thông tin về nghề nghiệp với thông tin về thị trường sức lao động giúp cho cá nhân chọn được nghề nghiệp vừa phù hợp với hứng thú cá nhân, vừa phù hợp với yêu cầu của thị trường và sự phân công lao động xã hội. Thiếu thông tin về thị trường sức lao động không những gây khó khăn cho người chọn nghề và học nghề mà còn tạo ra những khó khăn cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách, phương hướng đào tạo lao động. Nền kinh tế thị trường luôn đòi hỏi có đội ngũ lao động phù hợp.

1.2.3. Giúp học sinh có được lựa chọn nghề nghiệp phù hợp

Có thể nói, cung cấp thông tin về nghề nghiệp, về thị trường lao động và về bản thân học sinh là những yếu tố quan trọng mang tính quyết định giúp các em lựa chọn được nghề nghiệp cho bản thân mình. Đối với nhiều học sinh, những thông tin này là cơ sở quan trọng để tự mình xác định nghề nghiệp tương lai. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra, hiện còn nhiều học sinh không biết đi học tiếp ở trường nào, đi vào lĩnh vực nghề nghiệp nào là phù hợp. Giải quyết vấn đề này rất cần các chuyên gia tư vấn nghề nghiệp. Tư vấn nghề nghiệp góp phần quan trọng trong việc giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp cho phù hợp với bản thân và phân công lao động xã hội.

1.3. Vai trò của hoạt động tư vấn hướng nghiệp

Tư vấn hướng nghiệp nhằm hỗ trợ học sinh trong việc xác định, lựa chọn ngành nghề phù hợp với bản thân và nhu cầu xã hội. Hướng nghiệp đúng đắn không chỉ mang lại lợi ích cho mỗi cá nhân mà còn đóng góp cho sự phát triển của xã hội. Vì vậy, tư vấn hướng nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng đối với học sinh lớp 12, giúp học sinh hiểu biết hơn về các khối ngành, các ngành nghề trong xã hội. Qua đó có thể cân nhắc kĩ càng, chọn lựa được ngành nghề phù hợp với bản thân và nhu cầu xã hội. Tư vấn hướng nghiệp góp phần vào việc hình thành nhân cách nghề nghiệp và tạo tâm lý ổn định, vững vàng cho học sinh trước khi bắt đầu bước vào môi trường đào tạo mới. Qua hướng nghiệp, học sinh có thái độ và nhìn nhận đúng đắn hơn về lao động.

Nhờ hoạt động tư vấn hướng nghiệp đúng hướng, giúp học sinh biết được một số thông tin về nghề nghiệp, thị trường lao động, hệ thống giáo dục nghề nghiệp và một số thông tin cơ bản về định hướng phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, khu vực, đất nước và thế giới. Trên cơ sở đó nhận thức được tầm quan trọng, ý nghĩa của việc lựa chọn nghề nghiệp tương lai và biết tự đánh giá năng lực bản thân khi chọn nghề phù hợp với nhu cầu xă hội, có ư thức tích cực t́m hiểu nghề, có thái độ đúng đắn khi chọn nghề và với lao động nghề nghiệp. Khi có hứng thú và khuynh hướng nghề nghiệp đúng đắn, học sinh sẽ chủ động, tự tin chọn nghề phù hợp với bản thân, gia đình và xã hội.

Đối với xã hội, hướng nghiệp giúp giảm bớt lãng phí nguồn nhân lực và chi phí đào tạo do chuyển đổi ngành nghề. Vì nếu chọn sai nghề nghiệp sẽ lãng phí thời gian và tiền bạc. Hướng nghiệp đúng đắn góp phần phân bố hợp lý về nguồn lao động, giảm sự thay đổi trong các ngành nghề. Nhờ đó làm giảm tỉ lệ thất nghiệp và giảm bớt tệ nạn xã hội.

2. Cơ sở thực tiễn

2.1. Thực trạng của hoạt động tư vấn hướng nghiệp

2.1.1. Thuận lợi

Trường THPT Nguyễn Cảnh Chân đặc biệt quan tâm đến công tác tư vấn hướng nghiệp nên có sự đầu tư cho những hoạt động hướng nghiệp ở mức độ nhất định như mời chuyên gia về tư vấn hướng nghiệp giúp học sinh có được những kiến thức sâu rộng về các lĩnh vực nghề nghiệp mà học sinh quan tâm. Đồng thời, nhờ có sự hỗ trợ của các phương tiện thông tin, các buổi tư vấn tuyển sinh của các trường cao đẳng, đại học mà học sinh lớp 12 trường THPT Nguyên Cảnh Chân đã có một số nhận thức cơ bản về hoạt động hướng nghiệp thông qua môn học giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường và tích hợp nội dung hướng nghiệp trong một số môn khoa học cơ bản.

Mỗi học sinh đều có mong muốn tìm hiểu thông tin hướng nghiệp và tích cực tham gia các buổi tư vấn hướng nghiệp của giáo viên chủ nhiệm. Nhờ đó một số em đã có dự định chọn trường học, cấp học phù hợp với năng lực bản thân.

2.1.2. Khó khăn

Số lượng và thời gian tư vấn tuyển sinh trong nhà trường còn hạn chế. Trong những thời điểm quyết định, nhà trường không có đội ngũ chuyên gia hỗ trợ tư vấn tuyển sinh. Vì vậy, học sinh đôi khi chọn nghề còn theo phong trào, đa số các em vẫn có suy nghĩ phải thi và học các trường đại học tốp trên, ít học sinh nghĩ đến thi cao đẳng hay nghề.

Lịch học của học sinh khá dày đặc và có một số điều kiện khách quan nên rất khó cho giáo viên khi muốn tổ chức các buổi đi tìm hiểu thực tế về nghề nghiệp cho học sinh.

Một số phụ huynh học sinh còn có tư tưởng chưa đúng, có ý định cho các em đi làm công nhân mà không cần qua đào tạo nghề.

Khó khăn lớn nhất trong công tác tư vấn hướng nghiệp của giáo viên chủ nhiệm là họ không được đào tạo để hướng nghiệp cũng như không được học một khóa tập huấn hướng nghiệp nào bài bản nên vốn kinh nghiệm còn hạn chế.

2.2. Vai trò, trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm trong công tác tư vấn hướng nghiệp

Giáo viên chủ nhiệm có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tư vấn hướng nghiệp cho học sinh. Họ là người tiếp xúc với học sinh hàng ngày, biết được khá rõ năng lực của từng học sinh cũng như tính cách, hoàn cảnh giai đình nên giáo viên chủ nhiệm là người sâu sát nhất.

Trong các giờ sinh hoạt lớp, giáo viên chủ nhiệm phải thiết kế các hoạt động hướng nghiệp giúp học sinh nhận thức được sở thích, điểm mạnh, điểm yếu, hoàn cảnh gia đình, xu hướng xã hội hay các giá trị cá nhân giúp học sinh xác định được các thành tố quan trọng cần thiết trước khi xác định nghề nghiệp phù hợp. Giáo viên chủ nhiệm cần phải kiên nhẫn trong tiếp cận cũng như trong định hướng với học sinh, hỗ trợ các em với tất cả tình yêu thương và trách nhiệm của người thầy.

Giáo viên chủ nhiệm trong trường trung học phổ thông có trách nhiệm, vai trò chủ đạo trong việc xây dựng và thực hiện các hoạt động giáo dục theo kế hoạch đã xây dựng, phối hợp chặt chẽ với giáo viên bộ môn, gia đình và các tổ chức đoàn thể liên quan trong việc hỗ trợ giám sát, rèn luyện, hướng nghiệp cho học sinh lớp chủ nhiệm, góp phần huy động các nguồn lực trong cộng đồng phát triển nhà trường.

Giáo viên chủ nhiệm lớp ngoài việc thực hiện đầy đủ những nhiệm vụ của một giáo viên bộ môn theo môn dạy của mình còn phải quản lý học sinh trong các hoạt động tâp thể, nhận xét và đánh giá, xếp loại học sinh cuối kì và cuối năm học, đề nghị khen thưởng và kỉ luật học sinh, đề nghị danh sách được lên lớp thẳng, phải kiểm tra lại hoặc rèn luyện hạnh kiểm trong hè, phải ở lại lớp; Hoàn thiện sổ điểm và học bạ học sinh; Báo cáo thường kì hoặc đột xuất về tình hình của lớp với Hiệu trưởng.

Bên cạnh đó, giáo viên chủ nhiệm còn có quyền được dự các giờ học, hoạt động giáo dục khác của học sinh lớp mình; Được dự các cuộc họp của Hội đồng khen thưởng và Hội đồng kỉ luật; Được quyền cho phép cá nhân học sinh nghỉ học không quá 3 ngày liên tục; Được giảm giờ lên lớp hàng tuần theo quy định khi làm chủ nhiệm; Được dự các lớp bồi dưỡng, hội nghị chuyên đề về công tác chủ nhiệm. Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm lớp cũng hưởng đầy đủ quyền lợi khác của một giáo viên bộ môn.

Từ nhiệm vụ, trách nhiệm và quyền hạn của giáo viên chủ nhiệm cho ta thấy vai trò to lớn của họ trong việc quản lý toàn bộ hoạt động giáo dục của lớp mình, đặc biệt là công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh chọn đúng ngành nghề theo sở thích nhưng phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu xã hội.

2.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động chọn nghề của học sinh lớp 12

2.3.1. Yếu tố giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường

Trong các trường trung học phổ thông, hoạt động tư vấn hướng nghiệp giữ vị trí quan trọng và ảnh hưởng một cách mạnh mẽ nhất đến thiên hướng chọn nghề của học sinh. Hiệu quả của hoạt động này được phản ánh trong chất lượng chọn nghề. Tuy nhiên, chương trình, nội dung hướng nghiệp ở các trường còn nghèo nàn, thiếu đội ngũ cán bộ có chuyên môn, thiếu cơ sở vật chất,…nên kết quả còn hạn chế.

2.3.2. Yếu tố gia đình

Đối với những gia đình kinh tế khó khăn, học sinh thường lựa chọn các nghề có thời gian đào tạo ngắn hoặc chi phí đào tạo rẻ hoặc thậm chí chấp nhận đào tạo nghề mà bản thân không thích để không phải đóng học phí. Trong trường hợp này, điều kiện kinh tế gia đình đã đóng vai trò quyết định trong việc chọn trường của học sinh.

Gia đình thường có xu thế chọn trường cho con theo hướng áp đặt nhằm thỏa mã ước nguyện của gia đình chứ không quan tâm đến sở thích, năng lực của học sinh. Do đó, Sự lựa chọn nghề nghiệp của học sinh cũng phụ thuộc vào yếu tố gia đình, đôi khi còn đóng vai trò quyết định.

2.3.3. Yếu tố nhu cầu thị trường sức lao động

Thế giới luôn vận động, phát triển và thị trường lao động cũng không nằm ngoài quy luật đó. Vì vậy, học sinh phải theo dõi sát sao sự vận động của thị trường lao động để chọn được nghề phù hợp với nhu cầu xã hội.

2.3.4. Yếu tố bạn bè

Trong hoạt động chọn nghề, học sinh trong cùng nhóm bạn chơi thường có xu hướng bắt chước và đồng nhất việc chọn nghề của bạn vào việc chọn nghề của mình dù chưa hẳn đã phù hợp với năng lực bản thân. Bởi vậy, học sinh cùng nhóm bạn thân thường có những dự định nghề nghiệp tương tự nhau như cùng khối thi, ngành thi, cơ sở đào tạo,…

2.3.5. Yếu tố chủ quan của bản thân học sinh

Khi động cơ chọn nghề của học sinh được hình thành, nó thúc đẩy mọi hành động của cá nhân để đạt được mục đích đã đặt ra. Mặt khác nó quay trở lại chi phối mạnh mẽ đến quá nhận thức và thái độ của chính bản thân học sinh trong hoạt động chọn nghề.

Những động cơ này được bắt nguồn từ những nhu cầu, hứng thú riêng của mỗi người và được củng cố và hoàn thiện thông quá quá trình nhận thức, đánh giá của cá nhân về các giá trị của nghề đó đối với bản thân. Sự lựa chọn nghề của học sinh bao giờ cũng được một hệ thống động cơ nhất định thúc đẩy. Sự lựa chọn nghề nghiệp của mỗi cá nhân có thể xuất phát từ những động cơ bên trong có quan hệ trực tiếp với nội dung và quá trình thực hiện hoạt động nghề nghiệp. Động cơ bên trong có vai trò quan trọng thúc đẩy con người vươn lên những mục tiêu nhất định để thoa mãn tâm lý đối với hoạt động nghề nghiệp. Những động cơ bên trong có thể là trình độ kiến thức khoa học kỹ thuật của nghề đó, năng lực, sở trường về nghề đó, việc hiểu được ý nghĩa xã hội, giá trị xã hội của nghề. Mặt khác, việc lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên cũng có thể xuất phát từ động cơ bên ngoài đó là những tác động khách quan đến cá nhân trong những tình huống cụ thể. Những động cơ bên ngoài thường tạo ra sự lựa chọn nghề nghiệp một cách thu động và chỉ góp phần nhất định trong việc thúc đẩy con người hoạt động. Những động cơ bên ngoài đó là chọn nghề vì được gần nhà, được ở thành phố, do lời khuyên gia đình, bạn bè...

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân

Việc tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 trước tiên dựa trên sự phù hợp với năng lực, sở thích và khả năng đáp ứng của một cá nhân bởi vì công việc là tương lai, là định hướng suốt đời của một con người. Chỉ khi có đam mê và lòng nhiệt tình chúng ta mới có thể coi công việc là niềm vui. Giáo viên chủ nhiệm cần định hướng cho học sinh hiểu bản thân mình muốn làm công việc gì, muốn làm như thế nào. Sau đó giúp các em chọn ra một số nghề nghiệp thích hợp để khoanh vùng và nghiên cứu. Cuối cùng chọn ra một ngành nghề phù hợp nhất để học hỏi, theo đuổi.

Giáo viên chủ nhiệm giúp học sinh xác định năng lực học tâp và điều kiện hiện tại của mình có phù hợp với nghề không. Căn cứ vào điều kiện cụ thể của học sinh có phù hợp với nghề sẽ chọn không ví như kinh tế gia đình, sức khỏe, ngoại hình,…Đồng thời căn cứ vào điểm học tập, nhất là các môn thi tuyển sinh đầu vào của ngành mà các em định theo học hoặc năng khiếu mà mình có như hát, vẽ, múa,…

Sau khi chọn được nghề mình mong muốn theo đuổi, các em phải tận dụng các cơ hội có được làm một số việc liên quan tới nghề mình lựa chọn để thử xem năng lực, tính cách của bản thân có phù hợp hay không. Từ đó nhận ra liệu có thực sự yêu thích và phù hợp với công việc đó hay không và nếu có mắc sai lầm cũng biết cách điều chỉnh rút kinh nghiệm để hoàn thiện tốt hơn. Giáo viên chủ nhiệm chính là người định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT bằng cách đưa ra các lời khuyên và gợi ý các hoạt động mà các em có thể tham gia nhằm giúp các em bước đầu làm quen với nghề mà các em có ý định lựa chọn.

Giáo viên chủ nhiệm giúp học sinh tìm hiểu nghề mình lựa chọn. Thông qua những nhiều kênh thông tin như từ việc khuyến khích các em tham gia các hoạt động ngoại khóa, từ các nhà tư vấn hướng nghiệp và đặc biệt thông qua những tiết sinh hoạt có nội dung tư vấn hướng nghiệp. Những kiến thức học sinh cần phải nắm về nghề của mình là tên ngành học là gì, thi khối gì, thị trường lao động, những trường nào đào tạo, đào tạo chương trình ra sao, học xong các em sẽ trở thành người như thế nào?....Từ đó thấy được những thuận lợi và khó khăn của ngành nghề mà mình đang có ý định.

Định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT không chỉ đơn giản là chuẩn bị cho các em kiến thức mà còn là định hướng tâm lý cho học sinh nếu chẳng may các em thất bại hoặc vấp ngã. Bởi vì rất có thể có học sinh sẽ không thể đỗ vào trường Đại học mà mình mong muốn. Giáo viên chủ nhiệm là người chuẩn bị sẵn tinh thần cho các em và các em cũng cần hiểu rằng Đại học không phải là tất cả. Các em vẫn có thể thành công bằng những con đường khác. Nếu có quyết tâm các em học sinh có thể tiếp tục ôn tập và thi lại vào các trường đã đặt mục tiêu từ đầu hoặc lựa chọn một hướng đi khác phù hợp với năng lực của mình hơn.

Có thể nói, tư vấn hướng nghiệp chính là trách nhiệm nặng nề của giáo viên chủ nhiệm và họ đóng vai trò chủ chốt trong hoạt động hướng nghiệp cho học sinh lớp 12. Đây là việc làm cần có sự chung tay góp sức của toàn xã hội, bởi việc định hướng nghề nghiệp tốt sẽ giúp phân bổ nguồn nhân lực hiệu quả cho các khối ngành nghề, giúp giảm tải tình trạng thất nghiệp như hiện nay. Theo thống kê của Bộ LĐ – TB&XH, có khoảng 60% sinh viên ra trường làm việc trái với ngành nghề được đào tạo, trong số đó có 47,6% làm trái ngành vì không thích ngành mình đi học. Thực tế đó chứng tỏ công tác tư vấn hướng nghiệp bị “bỏ quên” hoặc không mang lại hiệu quả cao. Do đó, công tác tư vấn hướng nghiệp nhằm phân luồng học sinh sau tốt nghiệp và định hướng nghề nghiệp cho các em rất quan trọng.

Có thể nói, tư vấn hướng nghiệp là hoạt động quan trọng không thể thiếu ở các trường phổ thông, đặc biệt là các trường Trung học phổ thông, nhằm giúp học sinh nâng cao hiểu biết về nghề, về chính bản thân mình, từ đó định hướng đúng đắn và đưa ra quyết định chọn nghề phù hợp. Trong công tác này, giáo viên đóng vai trò chủ đạo. Muốn vậy giáo viên chủ nhiệm cần tổ chức tốt công tác thông tin nghề nghiệp giúp học sinh định hướng và lựa chọn nghề. Học sinh lớp 12 cần được trang bị những kiến thức về các yêu cầu của nghề đối với người lao động, về thế giới nghề nghiệp, về thị trường lao động.

Để công tác tư vấn hướng nghiệp đạt hiệu quả, có cơ sở khoa học, giáo viên chủ nhiệm cần sử dụng các trắc nghiệm hướng nghiệp như trắc nghiệm về năng lực, tính cách, hứng thú nghề nghiệp. Qua trắc nghiệm này, học sinh hiểu bản thân mình hơn, trên cơ sở đó đối chiếu với những yêu cầu của nghề để có thể tự đưa ra sự lựa chọn phù hợp. Đồng thời nhà trường cần mời các chuyên gia tư vấn hướng nghiệp có uy tín, kết hợp với các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp và kết hợp với doanh nghiệp để tư vấn nghề cho học sinh đạt hiệu quả cao.

1. Những nguyên tắc cơ bản khi chọn nghề cho học sinh lớp 12

Không chọn những nghề mà bản thân không yêu thích vì sở thích, niềm đam

mê của người học là một trong những yếu tố được quan tâm trong hướng nghiệp. Phần lớn thời gian sau khi ra trường bạn sẽ gắn bó với công việc, do vậy bạn nên lựa chọn một công việc mà bạn đam mê. Sự yêu thích cũng giúp bạn hoàn thành trước hết là việc học và sau đó là công việc tốt hơn hết. Một công việc phù hợp cũng sẽ giúp bạn phát huy được khả năng của bản thân và thành công trong công việc.

Chọn nghề phải phù hợp với nhu cầu xã hội. Vì nếu xã hội không có nhu cầu, sau khi học nghề xong sẽ rất khó xin được việc làm. Bởi vì quy luật của xã hội là luôn vận động phát triển nên nhiều nghề cũ sẽ mất đi, nhiều nghề mới sẽ xuất hiện. Trong trường hợp chọn được một nghề nào đó mà nó đang cần được thay thế bằng nghề khác thì rõ ràng là không phù hợp.

Không chọn những nghề mà bản thân không đủ điều kiện tâm lý thể chất hay xã hội để đáp ứng yêu cầu của nghề. Chạy theo những nghề mà không đáp ứng được những đòi hỏi của nghề đề ra thì nhiều khi (không phải mọi trường hợp) sẽ thất vọng, sẽ rất tốn kém thời gian và sức lực cho việc theo đuổi. Mỗi ngành nghề lại có một yêu cầu riêng, về năng lực hay sức khỏe, ngoại hình,…vậy nên yếu tố yêu cầu ngành nghề cũng được nhiều thí sinh đề cao hơn cả.Yêu cầu của ngành nghề có thể cao hoặc thấp khác nhau tùy vào thời điểm.

2. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại lớp 12A4 Trường THPT Nguyễn Cảnh Chân

Tôi lựa chọn ngẫu nhiên 40 học sinh của lớp 12A5 làm nhóm đối chứng, 40 học sinh của lớp 12A4 làm nhóm thực nghiệm.

2.1. Kết quả: Sau khi áp dụng sáng kiến tại lớp 12A4, kết quả tuyển sinh trong năm học 2020 – 2021 của hai lớp như sau:

Kết quả Số học sinh	Kết quả thực nghiệm
Kết quả tuyển sinh
Đại học	Cao đẳng	Trung cấp	Tốt nghiệp
Lớp thực nghiệm (12A4)	Số lượng	40	15	20	4	1
%	100	37,5	50	10	2,5
Lớp đối chứng (12A5)	Số lượng	40	6	15	12	7
%	100	15	37,5	30	17,5

Bảng 1. Kết quả tuyển sinh tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân

năm học 2020 - 2021

Kết quả thống kê dưới dạng biểu đồ như sau:

Biểu đồ 1. Kết quả tuyển sinh tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân

năm học 2020 - 2021

Biểu đồ đã biểu thị sự so sánh kết quả kiểm tra lớp thực nghiệm và lớp đối chứng sau khi dạy thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm đã cho thấy sự khác biệt giữa kết quả học tập của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Kết quả tuyển sinh ở 2 lớp có sự chệnh lệch nhau rõ ràng. Ở lớp đối chứng, tỉ lệ HS đỗ đại học và cao đẳng chiếm 52,5%; trong khi đó, ở lớp thực nghiệm tỉ lệ HS đỗ đại học và cao đẳng chiếm 87,5%, hơn 35% so với lớp đối chứng. Tỉ lệ học sinh học trung cấp ở lớp đối chứng chiếm tỉ lệ cao lên tới 30% và có 17,5% HS chỉ đỗ tốt nghiệp. Còn lớp thực nghiệm số HS chỉ lấy kết quả tốt nghiệp có 01 HS chiếm 2,5% và số HS học cao đẳng chiếm tỉ lệ ít trong tổng số HS, chiếm 10%.

Kết quả đó cho thấy công tác tư vấn hướng nghiệp ở lớp 12A4 tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân làm rất hiệu quả nên việc chọn trường của các em phù hợp với năng lực bản thân. Vì vậy đa số đỗ vào các trường theo nguyện vọng.

2.2. Danh sách học sinh tham gia lớp học được nghiên cứu

STT	Họ và tên
1	Lê Tuấn Anh
2	Trần Trọng Hoàng Anh
3	Nguyễn Gia Bảo
4	Lê Hữu Cao
5	Trần Văn Cường
6	Hoàng Doãn Đức
7	Nguyễn Hữu Anh Đức
8	Nguyễn Thịnh Hào
9	Lê Minh Hiếu
10	Nguyễn Thị Hoà
11	Nguyễn Thị Hoà
12	Trần Thị Hòa
13	Nguyễn Chương Hùng
14	Đinh Thị Huyền
15	Lê Văn Hưng
16	Phạm Thị Mỹ Linh
17	Trần Thị Mai Lộc
18	Phan Thị Cẩm Ly
19	Nguyễn Văn Minh
20	Trần Thị Nhung
21	Phạm Thị Oanh
22	Nguyễn Viết Phố
23	Lê Văn Phúc
24	Nguyễn Quốc Phúc
25	Nguyễn Văn Phúc
26	Nguyễn Cảnh Quốc
27	Phạm Thị Như Quỳnh
28	Phan Bá Sáng
29	Nguyễn Đức Tài
30	Nguyễn Thị Thơ
31	Nguyễn Thị Thuỳ
32	Nguyễn Thị Thuý
33	Võ Thị Thương
34	Phan Duy Trọng
35	Lê Ngọc Trung
36	Nguyễn Công Trường
37	Nguyễn Cao Tuấn
38	Phan Thị Hồng Tươi
39	Nguyễn Hữu Vinh
40	Nguyễn Thị Yến

Sáng kiến kinh nghiệm đã được tôi thực hiện từ năm học 2018-2019 đến năm học 2020 – 2021 vào các tiết sinh hoạt chủ nhiệm và sau khi có kết quả thi tốt nghiệp. Qua đó cho thấy, bước đầu đã giúp học sinh có cái nhìn chín chắn hơn trong việc lựa chọn ngành nghề phù hợp với sở thích, năng lực và nhu cầu xã hội. Hiện nay, tôi tiếp tục thực hiện đề tài và rút kinh nghiệm cho bản thân trong công tác hướng nghiệp trong thời gian tới.

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

I. KẾT LUẬN

Đối với học sinh lớp 12, việc lựa chọn nghề nghiệp khi tốt nghiệp ra trường là mối quan tâm sâu sắc, chi phối mọi hoạt động, suy nghĩ, tình cảm của các em. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, sự phân công lao động ngày càng chuyên sâu dẫn đến thế giới nghề nghiệp ngày càng phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, càng nhiều nghề thì việc lựa chọn của học sinh càng gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, trong quá trình chọn nghề của học sinh lớp 12, giáo viên chủ nhiệm vừa có trách nhiệm tư vấn cho các em chọn nghề vừa có vai trò to lớn trong việc giúp học sinh chọn được nghề nghiệp phù hợp với bản thân và nhu cầu xã hội.

Để phù hợp với nghề nghiệp mà mình lựa chọn, học sinh cần có những đặc điểm tâm lý, sức khỏe, phẩm chất và năng lực đáp ứng được những yêu cầu cụ thể mà nghề đó đòi hỏi ở người lao động. Giáo viên chủ nhiệm cần làm một loạt các biện pháp nhằm đối chiếu những đặc điểm tâm sinh lý của học sinh với hệ thống các yêu cầu do nghề đặt ra mà kết luận về mức độ phù hợp nghề của người đó. Có ba mức độ đối với một nghề là phù hợp hoàn toàn, phù hợp mức độ, không phù hợp.

Hiện nay, nhiều sinh viên ra trường đã nhận thấy mình sai lầm khi chọn nghề, không phù hợp với nghề nghiệp hiện tại, cần phải thay đổi nghề. Điều này gây nên những ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển kinh tế, xã hội. Vì vậy, việc chọn nghề thực sự quan trọng đối với mỗi cá nhân, gia đình và xã hội. Để hạn chế mức thấp nhất những trường hợp chọn sai nghề cần phải làm tốt công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông.

II. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT

1. Đối với sở giáo dục và đào tạo:

- Cần xây dựng đội ngũ giáo viên làm công tác hướng nghiệp để phụ trách hoạt dộng giáo dục hướng nghiệp, đồng thời hỗ trợ, tư vấn, hướng dẫn cho học sinh trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp. Họ phải là những người có năng lực sư phạm, có phẩm chất đạo đức tốt và có tâm huyết trong truyền tải tri thức về nghề đến học sinh.

2. Đối với các trường THPT

- Nhà trường cần tổ chức tốt công tác thông tin nghề nghiệp để giúp học sinh định hướng và lựa chọn nghề.

- Nhà trường cần tăng cường kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động hướng nghiệp.

- Cần có sự kết hợp tốt giữa gia đình - nhà trường – xã hội nhằm đạt được hiệu quả cao nhất trong công tác hướng nghiệp. Bằng cách phối hợp tổ chức cho học sinh có những buổi tham quan thực tế ở các nhà máy, xí nghiệp, … Hoặc tổ chức cho học sinh có những buổi sinh hoạt ngoại khóa, chuyên đề nhằm tìm hiều nhiều hơn và kĩ hơn về các ngành nghề trong xã hội và ở địa phương.